Cefndir / Background

Am hanes yr holl ymgyrch cyn sefydlu Eos, gweler gwefan Y Gynghrair.

Ym mis Mehefin 2012 rhoddodd bwyllgor Y Gynghrair gais i mewn i’r Cyngor Celfyddydau am grant i gynorthwyo cerddorion a chyhoeddwyr yng Nghymru i dynnu eu hawliau darlledu o PRS a’u haseinio i asiantaeth newydd yng Nghymru.

Ar 30 Medi 2012 dychwelodd 297 o gyfansoddwyr ac awduron a 34 o gyhoeddwyr ffurflenni i PRS yn tynnu eu hawliau darlledu yn ôl. Ar 1 Ionawr 2013 trosglwyddwyd yr hawliau hynny i Eos.

Ym mis Hydref 2012 cychwynnodd Eos drafod gyda darlledwyr perthnasol er mwyn gallu rhoi trwyddedau yn eu lle cyn 1 Ionawr 2013. Y gobaith oedd byddai hyn yn osgoi unrhyw doriad yn yr arlwy cerddorol arferol.

Er llwyddo i ddod i gytundeb gydag S4C, methwyd â dod i gytundeb gyda’r BBC. O ganlyniad, heb drwydded yn ei le gwrthodwyd yr hawl iddynt ddarlledu gweithiau aelodau Eos.

Yn ystod Ionawr 2013, â llawer llai o gerddoriaeth ar gael i Radio Cymru, cynhaliwyd llawer o gyfarfodydd gyda’r BBC er mwyn ceisio bwrw’r maen i’r wal.

Er ymdrechion Eos, ac er bod y ddau ochr yn ymddangos yn llawer agosach i gytundeb, yn gynnar ym Mis Chwefror penderfynodd y BBC gyflwyno cais i’r Tribiwnlys Hawlfreintiau i 1) orfodi Eos i roi trwydded dros i’r BBC tra roedd y Tribiwnlys yn rhedeg a 2) i benderfynu ar bris y drwydded derfynol.

Yn hytrach na gadael i’r Tribiwnlys benderfynu ar y drwydded dros dro, daeth Eos a’r BBC i gytundeb ar y drwydded gyntaf honno. Nid oedd hi’n fwriad gan Eos i’r drwydded hon bara dros gyfnod y Tribiwnlys cyfan; ym mis Mawrth gwnaed cais i’r Tribiwnlys am drwydded dros dro gwell er mwyn i Eos fedru dalu costau cyfreithiol yr achos.

Ym mis Ebrill dyfarnodd y Tribiwnlys nad oedd modd rhoi trwydded dros dro gwell i Eos rhag ofn y byddai’r gwrandawiad terfynol yn dyfarnu ar drwydded lai; golygai hynny y byddai’n rhaid i Eos dalu rhan o ffi’r drwydded dros dro yn ôl, sef gofyn i’w haelodau ddychwelyd yr arian a dalwyd iddynt gan Eos fel breindaliadau.

Ym mis Rhagfyr fe gyhoeddwyd fod y tribiwnlys wedi dyfarnu i’r BBC dalu £100,000 y flwyddyn am drwydded i ddarlledu gweithiau ein haelodau.  Ar ôl treulio bron iawn i 6 mlynedd yn ymgyrchu am daliadau tecach roedd hyn yn newyddion trist fod y tribiwnlys wedi methu â chydnabod gwerth yr hawliau hyn i’r diwydiant cerddoriaeth Gymraeg.

Mae’n amlwg fod y tribiwnlys wedi trio cadw at y status quo cymaint â phosib yn hytrach na pharchu dymuniadau cyfansoddwyr a chyhoeddwyr Cymreig am dal teg. Calon achos y BBC oedd nad oeddynt am dalu mwy i Eos rhag ofn peryglu’r cytundeb cyfforddus rhyngddyn nhw â PRS lle mae gwerth cerddoriaeth Gymraeg yn cael ei gadw lawr fel rhan o gytundeb ‘bulk-buy’. Mae’r tribiwnlys wedi penderfynu ategu’r berthynas glos honno yn hytrach nag amddiffyn diwydiant cerddoriaeth frodorol Cymru.

Mae’n bosib darllen y dyfarniad yn ei gyfanrwydd wrth glicio yma.

Ym mis Ionawr cynhaliwyd cyfarfodydd aelodau, un yng Nghaernarfon ac un yng Nghaerdydd. Pwrpas y cyfarfodydd oedd amlinellu’r opsiynau tebygol oedd ar gael i Eos yn sgil dyfarniad y tribiwnlys. Roedd yr aelodau yn gytûn ac yn benderfynol i Eos barhau fel corff casglu.

Advertisements